Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Ukrayna’nın tam üye olmadan önce Avrupa Birliği’nin “ortak üyesi” olması gerektiğini belirtti. Merz’in önerisi, ülkenin bloğa katılım sürecinde iki yıldır devam eden tıkanıklığı aşmayı amaçlıyor.
Euronews tarafından görülen ve AB liderlerine gönderilen mektupta Merz, “Sayısız engel ve çeşitli üye ülkelerdeki onay süreçlerinin siyasi karmaşıklığı göz önüne alındığında, katılım sürecini kısa sürede tamamlayamayacağımız açık,” ifadelerini kullandı.
Merz, “Artık Ukrayna’nın AB entegrasyonunu, ileriye dönük acil adımlar olarak yenilikçi çözümlerle cesurca ilerletme zamanı,” dedi.
Merz’e göre “ortak üyelik” statüsü, Ukrayna’ya oy hakkı veya kendisine ayrılmış özel bir portföy olmadan Avrupa Konseyi, Avrupa Komisyonu ve Avrupa Parlamentosu gibi karar alma organlarına erişim sağlayacak.
Bu statü ayrıca ülkenin bazı AB fonlu programlardan “adım adım” yararlanmasına da imkân tanıyacak.
Daha önemlisi, bu model Kiev’in yeni bir Rus saldırısı durumunda diğer üye ülkelerden yardım talep etmesini mümkün kılacak. Bu, AB antlaşmalarının 42.7’nci maddesi kapsamında yapılacak. Brüksel şu anda bu maddeyi daha somut hale getirerek “kayda değer bir güvenlik garantisi” oluşturmayı hedefliyor.
Az bilinen bu hüküm, ülkelerin sağlayacakları yardım türünü belirlemede geniş bir esneklik tanıyor. Bu yardım askeri ve ekonomik destekten tıbbi ve diplomatik yardıma kadar uzanabiliyor. Madde, ifadesi farklı olsa da NATO’nun 5. maddesiyle karşılaştırılıyor.
Merz’e göre Kiev’in temel haklar, hukukun üstünlüğü veya yapısal reformlar konusunda geri adım atması halinde “ortak üyeliğin” dondurulmasını sağlayacak bir “geri dönüş mekanizması” da devreye sokulacak.
Almanya Başbakanı mektubunda, “Ukrayna’ya şimdiden, özellikle onay süreci dikkate alındığında, orta vadede katılım metodolojimiz üzerinden sağlayabileceğimizden çok daha fazlasını aşan, üyeliğe kayda değer ölçüde eşdeğer bir imkân sunmuş oluruz,” ifadelerini kullandı.
Merz, “Aynı zamanda resmi katılımı mümkün olan en kısa sürede sağlamak için olağan katılım prosedürüne devam ederiz,” diye ekledi.
‘Güçlü siyasi mesaj’
Mektup, Merz’in geçen ay Güney Kıbrıs’ta yapılan gayriresmi AB liderler zirvesinde gündeme getirdiği fikrin resmi önerisi niteliğinde. Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy, o zirvede hızlı üyelik talebini yinelemiş ve “sembolik” üyelik önerilerini reddetmişti. Zelenskiy, halkının sembolik olarak ölmediğini söylemişti.
Zelenskiy, gayriresmi toplantıda, “Kıbrıs’tan Polonya’ya kadar her AB ülkesinin sahip olduğu aynı tam üyeliği istiyoruz. Tek talebimiz, tam üyeliğin net bir başlangıç tarihiyle hızlandırılması,” demişti.
Ukrayna liderinin ısrarı, diğer liderler tarafından belirgin çekinceler ve uyarılarla karşılandı. Liderler, sürecin her zaman “liyakat temelli” kalması gerektiğini vurguladı.
Merz, tarihte benzeri olmayan “ortak üyelik” önerisinin siyasi, teknik ve hukuki uygulanabilirliği konusunda “bazı soruları” beraberinde getireceğini kabul ediyor. Ancak liderlerin, ülkenin hâlâ savaşta olduğu gerçeğine göre tasarlanan bu özel statüye “yapıcı bir yaklaşım” benimsemesi halinde bu soruların çözülebileceğini savunuyor.
Başbakan, “Bu, Ukrayna’nın ve vatandaşlarının Rus saldırganlığına karşı sürdürdükleri mücadelede acilen ihtiyaç duyduğu güçlü bir siyasi mesaj olacaktır,” dedi.
Merz, “Bu, müzakere edilmiş bir barış çözümünün parçası olarak devam eden barış görüşmelerini kolaylaştırmaya yardımcı olacaktır. Bu yalnızca Ukrayna’nın değil, tüm kıtanın güvenliği için de hayati önemde,” ifadelerini kullandı.
Alman lider, mektuptaki önerisinin Moldova ve Batı Balkan ülkeleri gibi diğer adayların katılım süreçlerini sekteye uğratmaması gerektiğini ve sekteye uğratmayacağını belirtti. Moldova’nın süreci gayriresmi olarak Ukrayna ile birlikte ele alınıyor.
Merz’e göre bu ülkeler de tek pazara “ayrıcalıklı erişimden” ve Brüksel’deki kurumlarla “daha yakın bağlardan” yararlanmalı.
Avusturya, Çekya, İtalya, Slovakya ve Slovenya da Euronews tarafından görülen ayrı bir öneride, tüm aday ülkelerin sektörel entegrasyonuna yönelik bir plan sundu.
Merz mektubunun sonunda, “Amacım kısa süre içinde bir anlaşmaya varmak ve ayrıntılar üzerinde çalışacak özel bir görev gücü kurmak olurdu. Ukrayna ve diğer adaylar için ortak bir yol bulacağımıza inanıyorum,” ifadelerini kullandı.
Merz’in önerisi, Ukrayna’nın AB üyeliğine en güçlü şekilde karşı çıkan Macaristan Başbakanı Viktor Orbán’ın görevden ayrılmasıyla aynı döneme denk geliyor.
Orban’ın halefi Péter Magyar, vetoyu kaldırmaya ve Kiev’in “temel unsurlar” olarak bilinen ilk müzakere kümesini açmasına izin vermeye hazır olduğunun sinyalini verdi.
Ancak Magyar, bu adımın yalnızca Zelenskiy ile Ukrayna’daki Macar azınlık konusunu görüşmesinin ardından atılmasını istiyor. Orbán geçmişte bu meseleyi sık sık kullanmıştı.
Budapeşte ve Kiev bu hafta konuya ilişkin resmi istişarelere başladı.
Yeterli ilerleme sağlanırsa Ukrayna, 27 liderin 18-19 Haziran’da Brüksel’de bir araya geleceği toplantıya kadar ilk müzakere kümesini açabilir. Diğer beş küme ise 2026’nın geri kalanında açılabilir.