Cahit Kılıç
Cahitkilic54@gmail.com
Bugünlerde totaliter rejimin kılıcının hem önü hem de arkası kesiyor; söz söyleyenin diline pranga vuruluyor, nefes alanın soluğu daraltılıyor. Oysa insanlık tarihi, özgürlüğün ve düşünceyi ifade etmenin en temel hak olduğunu haykıran seslerle doludur. Bu sesler, çağlar boyunca susturulmak istenmiş ama hiçbir zaman bütünüyle susturulamamıştır.
Ve insanlık tarihi boyunca özgürlük, bireyin varoluşunun en temel şartı olarak görülmüştür. Despotizmin baskısı altında dahi filozoflar, şairler ve yazarlar özgürlüğün vazgeçilmezliğini dile getirmiştir. Antik Çağ’dan modern döneme kadar çeşitli düşünürlerin özgürlük ve ifade hakkına dair görüşlerini karşılaştırmalı bir perspektifle inceledim…
Antik Çağın Vicdanı
Konfüçyüs, “Doğruyu bilen ama söylemeyen, doğruyu gizlemiş olur” diyerek suskunluğun da bir tür ihanet olduğunu hatırlatır.
Sokrates, “Sorgulanmamış hayat, yaşamaya değmez” derken, düşünmenin ve sorgulamanın insanı insan yapan öz olduğunu vurgular.
Platon, özgürlüğü başkasının özgürlüğünü ihlal etmeden istediğini yapabilmek olarak tanımlar.
Aristoteles ise köleliği doğaya aykırı bulur; insanın doğası gereği özgür olduğunu söyler.
Epikür, özgürlüğü ihtiyaçsızlıkta bulur: “Özgür insan, en az şeye ihtiyaç duyan insandır.”
Sinoplu Diyojen ise fıçıdan seslenir: “En büyük özgürlük, hiçbir şeye ihtiyaç duymamaktır.”
Aydınlanma ve Modern Çağ
Rousseau’nun çığlığı hâlâ yankılanır: “İnsan özgür doğar, oysa her yerde zincire vurulmuştur.”
Kant, özgürlüğü bireyin kendi mutluluğunu seçme hakkı olarak görür: “Hiç kimse benim mutluluğumun kendi anlayışına göre olması konusunda beni zorlayamaz.”
Descartes, şüpheyi özgürlüğün kapısı sayar: “Şüphe bilgeliğin başlangıcıdır.”
André Gide, sahiciliğin özgürlüğünü savunur: “Olmadığın insan olarak sevilmektense, olduğun insan olarak nefret edilmek daha iyidir.”
Emile Zola, sessizliğe karşı direnişi yüceltir.
Jean-Paul Sartre, “İnsan özgürlüğe mahkûmdur” diyerek özgürlüğün kaçınılmaz sorumluluğunu hatırlatır.
Albert Camus ise hayatın değerini sorgular: “Hakiki ve ciddi bir tek felsefi sorun vardır: İntihar. Hayatın yaşamaya değer olup olmadığını yargılamak, özgürlüğün temel sorusudur.”
Türk ve Doğu Edebiyatının Çığlıkları
Namık Kemal, “Ne efsunkâr imişsin ah, ey didarı-ı Hürriyet!” “Ne mümkün zulüm ile bidat ile imha-i hürriyet!”
Kemal Tahir, sorumluluğu hür insanın yükü olarak görür: “Sorumluluğu ancak hür insan duyar.”
Cemil Meriç, toplumsal ayrımları reddeder: “Bu memlekette sağcı solcu yoktur… Namuslular ve namussuzlar vardır.”
Yaşar Kemal, düşlerin özgürlüğünü savunur: “İnsan, düşleri öldüğü gün ölür.”
Sadi Şirazî, insanlığı dayanışmada bulur: “İnsanoğlu bir bedenin azaları gibidir; birinin acısı diğerini de incitir.”
Hafız-ı Şirazî ise özgürlüğü sahicilikte arar: “Ey kendini insan zanneden insan, riyakârane zahitlikten tövbe et; özgürlük, sahicilikte gizlidir.”
Özgürlüğün Ortak Dili
Tarih boyunca filozoflar, şairler, romancılar ve d ünürler tek bir hakikati dile getirmiştir: Özgürlük, insanın en temel hakkıdır; düşünceyi susturmak insanı susturmaktır. Bugün totaliter rejimlerin gölgesi ağır olsa da, bu sesler bize hatırlatıyor ki zincirler geçicidir, özgürlük ise insan ruhunun kalıcı talebidir.
Ve dönüp tarihe baktığınızda, tarih, özgürlükleri boğan her despotun yüzüne tükürüyor!
Ve yine ne yazık ki, tarih, tekerrür etmekten bıkmıyor!