Özbekistan ile Azerbaycan, pazar günü Ebedî Dostluk Anlaşması imzalarken, Devlet Başkanları Şevket Mirziyoyev ve İlham Aliyev’in Taşkent’te gerçekleştirdiği görüşmelerde ekonomik ve ulaştırma alanındaki ilişkiler daha da derinleştirildi. İki ülke, 2030 yılına kadar karşılıklı ticaret hacmini 1 milyar dolara (856 milyon euro) çıkarma hedefi belirledi.
Anlaşma, Cumhurbaşkanı Aliyev’in Özbekistan’a gerçekleştirdiği iki günlük devlet ziyaretinin öne çıkan başlıklarından biri oldu.
İmza töreni öncesinde iki lider baş başa görüşme gerçekleştirdi ve uzun vadeli ikili iş birliğini koordine etmek amacıyla 2023 yılında devlet başkanları düzeyinde kurulan Yüksek Düzeyli Devletlerarası Konseyin üçüncü toplantısına başkanlık etti.
İki ülke, ilişkilerini 2024 yılında Müttefik İlişkiler Anlaşması imzalayarak daha da ileri bir seviyeye taşımıştı.
Görüşmelerin ardından basına konuşan Mirziyoyev, Azerbaycan’ı “güvenilir müttefikimiz, stratejik ortağımız ve kardeş ülkemiz” olarak nitelendirdi.
Ticaret ve yatırımlar
Taşkent’e hareket etmeden önce Özbekistan’ın resmî haber ajansı UzA’ya verdiği röportajda Aliyev, ticaret hacminin 2025’te 795 milyon dolara (680 milyon euro) ulaşarak bir önceki yıla kıyasla üç kattan fazla arttığını söyledi. 2026’nın ocak-mayıs döneminde ticaret 144 milyon dolara (123 milyon euro) çıkarak yıllık bazda yüzde 33 artış kaydetti.
İki hükümet ayrıca her iki ülkedeki projeleri finanse etmek üzere 2023’te 500 milyon dolar (428 milyon euro) sermayeli Azerbaycan-Özbekistan Yatırım Şirketi’ni kurdu.
İki lider, Özbekistan’da bankacılık, inşaat, eğitim, akaryakıt perakendeciliği, turizm, konut, madencilik ve tarım alanlarını kapsayan Azerbaycan destekli projeleri açtı ya da başlattı.
Projeler arasında bir alçı fabrikası, iki STEAM okulu, planlanan beş SOCAR akaryakıt istasyonu ve gümüş içeren cevheri işleyecek bir tesis bulunuyor.
Mirziyoyev bunları, enerji, jeoloji, kimya, inşaat, finans ve tarımı kapsayan daha geniş bir yatırım portföyünün parçası olarak tanımladı.
Azerbaycan’ın kamuya ait ABB bankası, Özbekistan’daki Davr Bank’ta yüzde 51’lik payın satın alınması için de görüşmeler yürütüyor.
S&P Global’a göre anlaşmanın değeri 100 milyon doların (86 milyon euro) üzerinde ve düzenleyici onaylara tabi olmaya devam ediyor. Öngörülen satın alma, Azerbaycanlı kredi kuruluşuna Özbek bankacılık pazarında doğrudan varlık sağlayacak.
Aliyev, bu arada, ortak petrol ve gaz arama projelerinin son aşamaya yaklaştığını, arama sonuçlarının olumlu olması halinde üretim kuyularının sondajının gelecek yıl başlayabileceğini belirtti.
Şu ana kadar açıklanan en büyük proje, Azerbaycanlı Agalarov Development tarafından Taşkent bölgesinin Bostanlık ilçesindeki Çarvak baraj gölü kıyısında planlanan, yıl boyunca faaliyet gösterecek turizm ve konut kompleksi Sea Breeze Uzbekistan. Özbek hükümetinin verdiği rakamlara göre, 577 hektarlık proje için öngörülen yatırım tutarı 5 milyar dolar (4,28 milyar euro).
Ocak ayında proje için kamuya açık bir çevresel etki değerlendirme toplantısı yapıldı. Özbek yetkililer, atık suların baraj gölünün kıyı bölgesi dışına taşınarak arıtma tesislerine gönderileceğini açıkladı.
Hazar ötesi bağlantılar
Görüşmelerin ardından Aliyev, Orta Asya ile Azerbaycan’ı “tek bir jeopolitik ve jeoekonomik bölge” olarak nitelendirdi.
İki lider, Orta Koridor üzerinden bağlantıyı güçlendirme konusunda mutabık kaldı; lojistik altyapının iyileştirilmesine ve Orta Asya’yı Güney Kafkasya ve Avrupa’yla bağlayan Hazar ötesi hat üzerindeki yük trafiğinin artırılmasına odaklanacaklarını vurguladı.
Mirziyoyev ayrıca Hazar Denizi’nde ortak bir filo kurulmasına yönelik çalışmaları hızlandırma planlarını açıkladı.
Özbekistan ile Azerbaycan arasındaki transit yük taşımacılığı 2025’te 1,4 milyon tona ulaştı. Aliyev’in ziyareti öncesinde Özbekistan’ın resmî haber ajansı UzA’ya verdiği rakamlara göre, 2026’nın ilk yarısında hacim yıllık bazda yüzde 12,2 artarak 675 bin tona yükseldi.
Aliyev ayrıca, yapımı süren Çin-Kırgızistan-Özbekistan demir yolunun ileride Orta Koridor ve Güney Kafkasya üzerinden geçen diğer hatlarla bağlantı kurabileceğini ifade etti.
Avrupa Birliği de Küresel Geçit stratejisi kapsamında Hazar ötesi ağı destekliyor. Hedef, Avrupa ile Orta Asya’yı 15 gün veya daha kısa sürede birbirine bağlamak. Avrupalı ve uluslararası ortaklar, 2024’te Orta Asya’da devam eden ve planlanan ulaştırma yatırımları için toplam 10 milyar euroluk taahhüt açıkladı.
Avrupa Komisyonu haziran ayında Karadeniz bölgesi ile Güney Kafkasya’daki bağlantı projeleri için 2 milyar euroya kadar finansman harekete geçirmesi beklenen uluslararası finans kuruluşlarıyla anlaşmalar imzaladı.
Enerji, Hazar’ın iki yakası arasında bir başka bağlantı hattı oluşturabilir. Azerbaycan, Kazakistan ve Özbekistan, elektrik şebekelerini birbirine bağlamak ve yenilenebilir elektriği Hazar üzerinden Azerbaycan’a, oradan da muhtemelen Avrupa pazarlarına aktarma imkânlarını araştırmak üzere yeşil enerji koridoru geliştiriyor.
Özbekistan ve Azerbaycan 2027 FIFA U-20 Dünya Kupası’na birlikte ev sahipliği yapacak
Taraflar ayrıca emeklilik, kültür ve turizm, dışişleri ve adalet bakanlıkları arasındaki iş birliği ile şehir eşleştirmelerini kapsayan anlaşmalar imzaladı. Buna göre, Urgenç hem Hankendi hem Nahçıvan’la, Buhara ise Laçın’la kardeş şehir olacak.
Bu iş birliği alanları, FIFA Konseyi’nin 2025’te aldığı karar uyarınca Özbekistan ve Azerbaycan’ın 2027 FIFA U-20 Dünya Kupası’na birlikte ev sahipliği yapacağı döneme denk geliyor.
Mirziyoyev, turnuva hazırlıkları kapsamında “İki ülke – tek şampiyona” adı verilen ortak bir program açıkladı.
Ziyaretin diğer önemli başlıkları arasında, iki liderin Yeni Taşkent’te 20 bin öğrenciye hizmet vermek üzere tasarlanan 40 hektarlık Nizami Ulusal Pedagoji Üniversitesi’nin yeni kampüsünü açması da yer aldı.
Ayrıca Yeni Taşkent’te, Bakü’de planlanan Özbekistan Parkı’nın karşılığı olarak dört hektarlık Azerbaycan Parkı’nın inşasına start verdiler.
Ziyaret kapsamında ülkelerin en yüksek devlet nişanları da teati edildi. Aliyev’e Özbekistan’ın Oliy Darajali Dustlik Nişanı verilirken, Mirziyoyev Azerbaycan’ın Heydar Aliyev Nişanı ile ödüllendirildi.
