Petrol fiyatlarında uluslararası gösterge niteliği taşıyan brent petrol, perşembe günü erken işlemlerde yüzde 7’nin üzerinde sıçrayarak varil başına 126 dolara kadar çıktı. Bu, Rusya’nın Ukrayna’yı tam kapsamlı işgal başlattığı 2022’den bu yana görülen en yüksek gün içi seviye.
ABD’nin gösterge petrolü WTI da yüzde 3’ten fazla yükselerek varil başına 110 doların üzerine çıktı.
Bu haber yazıldığı sırada fiyatlar bir miktar geri çekilmiş durumda. En yakın vadeli Brent kontratı yaklaşık varil başına 122 dolardan, WTI ise yaklaşık 108,5 dolardan işlem görüyor.
Fiyatlar şu anda İran savaşının başlangıcından bu yana görülen en yüksek seviyede.
Petrol fiyatlarındaki sıçrama, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına yönelik müzakerelerin tıkanmasının, savaşın sona erdirilmesine dair net bir yol haritasının olmamasının ve ABD-İsrail askeri operasyonlarının yeniden başlaması ihtimalinin artmış görünmesinin doğrudan sonucu.
Axios’un ismi açıklanmayan iki kişiye dayandırdığı haberine göre, ABD Başkanı Donald Trump perşembe günü ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’nın (CENTCOM) başındaki Amiral Brad Cooper ile bir araya gelerek İran’da olası yeni askeri seçenekler hakkında brifing alacak.
Bu toplantı, muharebe operasyonlarının yeniden başlatılmasının “ciddi biçimde değerlendirildiği” bildirilirken, Orta Doğu’da yeni bir tırmanma ihtimaline işaret ediyor.
Nisan ayı başından bu yana kırılgan bir ateşkes yürürlükte ancak son müzakere girişimleri sonuçsuz kaldı ve taraflar bir araya gelmeyi reddediyor. Bu arada ABD ve İran, hayati öneme sahip Hürmüz Boğazı’ndaki ablukalarını sürdürüyor.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’nın, hipersonik füzelerin Orta Doğu’ya gönderilmesini talep ettiği de bildirildi. Bu, ABD ordusunun bu tür bir silahı ilk kez konuşlandırması anlamına gelecek.
Limanlara yönelik kalıcı abluka ve çatışmaların genişlemesi tehdidi, piyasa beklentilerini kökten değiştirdi.
OPEC ve küresel arz için değişen tablo
Fiyatlardaki ani yükseliş, küresel petrol hiyerarşisinde önemli yapısal değişimlerin yaşandığı bir ortamda meydana geliyor.
Hafta başında Birleşik Arap Emirlikleri, Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü’nden (OPEC) ve daha geniş ittifakı OPEC+’tan resmi olarak ayrıldı. BAE bu adımın ulusal çıkarlarını öncelemek için gerekli olduğunu savundu.
Normal piyasa koşullarında, kartelden önemli bir üreticinin ayrılması, arzda artış ya da fiyat istikrarında azalma sinyali olarak yorumlanabilirdi.
Ancak İran savaşının boyutları, yatırımcıların gözünde BAE’nin ayrılışını ikincil bir gelişme haline getirdi.
OPEC’in üretim kotaları üzerindeki hâkimiyetini zayıflatması beklenen BAE’nin ayrılışına rağmen fiyatlar yukarı yönlü seyrini sürdürüyor.
Bu durum, şu anda ‘savaş primi’nin diğer tüm piyasa dinamiklerine ağır bastığını gösteriyor.
Yatırımcılar, petrol üreticisi ülkelerin iç siyasetinden ziyade İran ham petrolünün fiziken piyasadan çekilmesine, Hürmüz Boğazı üzerinden geçen deniz taşımacılığı güzergahlarının askıya alınmasına ve bölgesel altyapıya yönelik tehdide odaklanmış durumda.
Bununla birlikte BAE’nin bağımsız bir aktöre dönüşmesi, dünya enerji güvenliğinin en kırılgan olduğu bir dönemde küresel enerji yönetişiminde artan parçalanmaya da işaret ediyor.