Rutte’nin İran saldırılarına üs desteği sözleri Tahran’ı kızdırdı, Roma iddiaları yalanladı

İran bu sözlerin “yasa dışı saldırı eylemine suç ortaklığını itiraf” teşkil ettiğini belirtti ve İtalya’dan resmi yalanlama talep etti.

24 Haziran Çarşamba günü ABD Başkanı Donald Trump ile görüşen Mark Rutte, öncesinde Fox News kanalına konuştu.

Röportajda, Trump’ın Avrupalı NATO müttefikleriyle İran savaşı nedeniyle yaşadığı anlaşmazlıklara da değinildi.

Sunucunun, İtalya’daki askeri üslerin kullanımı konusunda Trump ile İtalya Başbakanı Giorgia Meloni arasında geçen hafta yaşanan atışmayı hatırlatması üzerine Rutte şunları söyledi:

“[Trump’ın] hayal kırıklığını kesinlikle anlıyorum. Ama örneğin İtalya’yı ele alalım, ‘Epik Öfke’ operasyonunu desteklemek için İtalya’daki ABD üslerinden 500 ABD uçağı kalktı. Bu çok büyük bir rakam.”

Rutte İran operasyonuna destek için tüm Avrupa’dan kalkan uçuş sayısının ise 4000-5000 civarı olduğunu söyledi.

Örneğin Romanya’da, “Başkent Bükreş, ticari uçuşları azaltmak zorunda kaldı çünkü havaalanlarını tanker tesisi için kullanmak zorunda kaldılar” diye ekledi.

NATO Genel Sekreteri ayrıca “Bence Başkan [Trump] tam olarak yapılması gerekeni yapıyor, İran’ın nükleer kapasitesini azaltıyor” dedi.

Rutte’nin sözleri genel olarak, Temmuz’da Ankara’da yapılacak NATO zirvesi öncesi ABD Başkanı’nın NATO müttefiklerine yönelik tepkisini yumuşatma girişimi olarak değerlendirildi.

Ancak Rutte’nin NATO şemsiyesi altında yapılmayan bir operasyon hakkındaki sözleri tartışma yarattı.

‘Hükümetin masalları yıkılıyor’

İtalya’da hükümet hem iç muhalefet hem de İran’dan gelen tepkiler nedeniyle zor bir pozisyonda kaldı.

Muhalefet, bugüne kadar İran Savaşı’na dahil olunmadığını, üslerin savaşa destek amacıyla kullanılmadığını belirten hükümeti yalan söylemekle itham ediyor.

Merkez-soldaki Demokrat Parti’nin dışişleri sorumlusu Giuseppe Provenzano, “NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’nin açıklamaları, hükümetten acil bir açıklama gerektiriyor. Rutte’ye göre İtalya’daki üsler, Trump ve Netanyahu’nun İran’a karşı yürüttüğü yasadışı savaşı desteklemede ‘büyük bir rol’ oynadı; bu da ilkelerimiz ve çıkarlarımızla çelişiyor” dedi.

Provenzano, “Giorgia Meloni, İtalya’nın bu işe karışmayacağına dair güvence vermişti, ancak en az 500 ABD uçağının İtalyan topraklarından kalktığını öğrendik” diye ekledi.

Popülist 5 Yıldız Hareketi’nin lideri, eski başbakan Giuseppe Conte de “Hükümetin ve borazanlarının masalları yıkılıyor” diye tepki gösterdi. Başbakan Meloni’nin geçmişte İran savaşı konusunda “Ne onaylıyorum ne de kınıyorum” dediğini hatırlatan Conte, “Bir de onaylasaydı 5 bin uçak mı kalkardı?” diye sordu.

‘İtalya üslerini kullandırmadı’

Savunma Bakanlığı bu tepkilere yanıt olarak, İtalya’nın anayasa, uluslararası antlaşmalar ve parlamento yönergeleri dahilinde, üslerin yalnızca teknik ve lojistik faaliyetler için kullanımına izin verdiğini söyledi.

Bakanlığın açıklamasında, “Epik Öfke Operasyonu ile hiçbir ilgisi olmayan NATO Genel Sekreteri’nin, yetkilendirilen uçuş türlerini karıştırarak tamamen yanıltıcı bir mesaj veren ifadeler kullanması şaşırtıcı” denildi.

La Repubblica gazetesinin haberine göre Savunma Bakanı Guido Crosetto da Mark Rutte’nin sözlerini “uygunsuz ve gereksiz” olarak nitelendirdi ve “Ülke içinde bir bardak suda fırtınaya yol açarken, uluslararası alanda çok daha ciddi sonuçlar doğurma riski taşıyor” dedi.

Gazeteye göre savunma bakanlığı kaynakları, Hürmüz Boğazı’nda İtalyan ticari gemilerine yönelik olası riskleri de değerlendiriyor.

Dışişleri Bakanı Antonio Tajani de 25 Haziran Perşembe günü İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile bir telefon görüşmesi yaptı ve “İtalya, hiçbir askeri girişimde yer almamış ve üslerinin İran’a karşı savaş için kullanılmasına asla izin vermemiştir” dedi.

İran’dan yalanlama talebi

İran Dışişleri Bakanı’nın Telegram hesabında 25 Haziran’da yayınlanan bir note göre Arakçi ise Tajani’ye Roma’nın “açık ve resmi bir yalanlama” yapması gerektiğini söyledi.

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazem Garibabadi de NATO Genel Sekreteri’nin ABD’nin İran’a saldırmak için İtalya ve Romanya’daki üsleri kullandığı yönündeki sözlerinin, bu ülkeler için uluslararası sorumluluk doğurabileceğini savundu.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bakei Rutte’nin Fox News söyleşisini sosyal medyada şu mesajla paylaştı:

“Bu, NATO’nun egemen bir BM üye devletine karşı yasadışı savaşında aktif suç ortaklığının açık ve ağır bir itirafıdır.”

“NATO Genel Sekreteri tarafından İtalya ve Romanya’nın İran’a karşı saldırganlığa katıldıkları açıkça belirtilmiştir” diyen İranlı yetkili bu iki ülkeyi, “İran halkına karşı işlenen kitlesel vahşete neden ortak olduklarını açıklamaya” çağırdı.

Üs meselesi Trump’ı kızdırmıştı

İtalya Savunma Bakanlığı Mart ayında, ABD’nin Ortadoğu’ya gidecek savaş uçakları için Sicilya adasındaki Sigonella askeri üssünü kullanmasına izin verilmediğini açıklamıştı.

Hükümet, İtalya’nın üs kullanımı konusundaki kararları mevcut uluslararası anlaşmalara uygun olarak ve vaka bazında değerlendirerek aldığını belirtmişti.

İtalya basını da kısmen devlet sırrı kategorisinde olan bu konudaki anlaşmalara göre, İtalya’daki üslerden yurt dışı operasyonlarına izin verilip verilmeyeceğine İtalyan hükümetinin karar verdiğini vurguluyor.

Buna göre, yakıt ikmali ya da diğer lojistik destek faaliyetleri gibi rutin işlemler süreç otomatik olarak işlerken, savaş eylemleri içeren operasyonlarda hükümetin resmi onayı gerekiyor.

İtalya anayasasının, savunma ya da barışı koruma amaçları dışında savaşı reddeden 11. maddesi bu bağlamda sıklıkla hatırlatılıyor.

ABD Başkanı Donald Trump ise ilk olarak Nisan ayında, ardından da geçen hafta İtalya’yı İran savaşına destek vermediği ve üslerini kullandırmadığı için hedef almıştı.

Meloni’yle atışması sonrası sosyal medyada yazdığı mesajında “ABD’nin İtalya’yı ve diğer ‘sözde’ NATO müttefiklerini korumak için yılda yüz milyarlarca dolar katkıda bulunmasına rağmen, İtalya’nın iniş pistlerini kullanmamıza bile izin vermedi, bu da büyük bir lojistik sorun teşkil ediyordu” demişti.

Meloni: NATO zirvesine hazırlık girişimi

Mark Rutte’nin fırtına koparan açıklamaları sonrası Meloni de eleştirilere karşı savunma amacıyla Trump’ın bu çıkışına atıf yaptı:

“Biz İran’daki çatışmaya katılmadık. Katılmış olsaydık Amerikan Başkanı’nın hayal kırıklığını nasıl açıklarız?”

Meloni, İtalya’daki üslerin savaş eylemi içermeyen, lojistik ve teknik faaliyetler için kullanıldığını söyledi, “Bu kapsamın ötesine geçen talepler ortaya çıktığında, üslerin kullanımına izin vermedik” dedi.

Meloni, Rutte’nin açıklamalarını “Muhtemelen NATO zirvesine mümkün olan en iyi şekilde hazırlanma girişimi” diye yorumladı ve “Ne olursa olsun, bu konularda konuşurken temkinli olmamız gerektiğine inanıyorum” diye ekledi.