İsrail ve Hamas, Gazze’de ateşkes için anlaşmaya vardı

Biden, ateşkes planının kesin hatlarını Mayıs 2024’te paylaştığını ve ardından BM Güvenlik Konseyi tarafından oybirliğiyle kabul edildiğini hatırlattı.

ABD Başkanı, üç aşamalı planın kalıcı ateşkesi sağlaması için İsrail ile Hamas’ın ikinci aşamada gerekli düzenlemeleri müzakere edeceğini söyledi.

Biden, müzakerelerin 6 haftadan uzun sürmesi halinde ateşkesin devam edeceğini belirtti ve ateşkesin müzakereler sürdüğü müddetçe devam edeceğini vuguladı.

Açıklama öncesi sosyal medya hesabından paylaşım yapan Donald Trump “rehine anlaşması sağlandı” mesajını verdi.

Taraflar son süreçte ilk kez aynı odada olmasa bile, aynı bina içinde müzakere yürüttü.

İsrail ve Hamas temsilcileri, Paris, Kahire ve Doha’da üçüncü taraflar aracılığıyla müzakere yürütüyordu. Müzakerelerde ABD, Katar ve Mısırlı diplomatlar arabuluculuk yapıyor.

İsrail’in anlaşmayı Perşembe sabahı onaylaması bekleniyor.

Anlaşmanın son hali henüz paylaşılmadı.

Ancak iki tarafın müzakere ettiği metindeki bazı detaylar şöyleydi:

1. Aşama: 42 günlük ateşkes

ABD Başkanı Joe Biden’ın verdiği bilgiye göre, altı hafta sürecek ilk aşama, silahların susmasını, İsrail güçlerinin Gazze’den çekilmesini ve Hamas’ın elindeki rehinelerin serbest bırakılmasını kapsıyor.

BBC’ye konuşan bir Filistinli yetkili, ateşkesin ilk gününde Hamas’ın üç rehineyi serbest bırakacağını söyledi.

Bu adımı takiben İsrail, Netzarim Koridoru da dahil olmak üzere Gazze’deki yerleşim alanlarından askerlerini çekmeye başlayacak.

Bundan bir hafta sonra Hamas dört rehineyi daha serbest bırakacak. İsrail buna karşılık Gazze Şeridi’nin güneyine kaçmak zorunda kalan halkın, kuzeydeki evlerine dönmesine izin verecek.

Bu yolu yürüyerek aşacak olanlar, sahil tarafından, araçla gidecek olanlar ise Gazze Şeridi’nin merkezinden geçen Selahaddin yoluna paralel bir başka yoldan seyahat edebilecek.

Planın bu aşamasında, İsrail birliklerinin Mısır ile Gazze arasındaki Philadelphi Koridoru’nda kalmaya devam edeceği bildiriliyor.

Reuters haber ajansına göre, ateşkesin ilk birkaç gününde bazı İsrail birlikleri Gazze Şeridi’ndeki bazı bölgelerden çekilecek.

Mısır ile Gazze arasındaki Rafah Sınır Kapısı, hasta ve yaralıların tahliyesi için kademeli olarak açılacak.

İsrail’in Gazze’nin kuzeyi ve doğusundaki iki sınır bölgesinde 800 metrelik birer tampon bölge oluşturması da planlanıyor.

Katar Başbakanı Al Thani, anlaşmanın birinci aşamasında Hamas’ın 33 rehineyi serbest bırakacağını söyledi.

Karşılığında serbest bırakılacak 1000 Filistinli mahkum veya tutuklu arasında 7 Ekim 2023 saldırısına katılan savaşçıların bulunmayacağı kaydediliyor.

Ateşkesin 16. gününde İsrail ile Hamas’ın, planın ikinci ve üçüncü aşamaları ile ilgili detaylar üzerinde görüşmelere başlaması bekleniyor.

2. Aşama: Kalan rehinelerin İsrail’e iadesi

Biden, planın ikinci aşamasında “savaşın kalıcı bir şekilde sona ermesi” için müzakerelerin öngörüldüğünü belirtti.

Biden, müzakereler altı haftadan uzun sürerse ateşkesin devam edeceğini söyledi.

Bu aşamada, erkek askerler ve genç sivil erkek rehineler dahil olmak üzere yaşayan rehinelerin serbest bırakılması bekleniyor. Ölü rehinelerin cenazeleri de teslim edilecek.

İsrail, Gazze’de 94 rehine bulunduğunu ve bunlardan 34’ünün ölü olduğunun değerlendirildiğini açıklamıştı.

Ayrıca 7 Ekim 2023’te başlayan savaştan önce kaçırılan dört İsrailli de Gazze’de tutuluyordu. Bunlardan ikisinin ölü olduğu biliniyor.

3. Aşama: Gazze’nin yeniden inşası

ABD Başkanı Biden, üçüncü aşamada Gazze’nin yeniden yapılanma planının devreye gireceğini söyledi.

Bu süreçte Gazze’ye insani yardım artacak ve yerinden edilen Filistinliler Gazze’nin tüm bölgelerine geri dönebilecek. Kalan son rehineler de ailelerine geri dönecek.

Henüz üzerinde anlaşmaya varılmayan başlıklar neler?

Ateşkesin 15 Ocak akşamı duyurulmasının hemen ardından İsrail Başbakanlık ofisi tarafından yapılan açıklamada, “henüz anlaşmaya varılmamış birkaç madde” olduğu belirtildi. Ancak bunların kısa sürede aşılmasının beklendiği belirtildi.

İsrail ile Hamas arasında savaşın tamamen sona ermesi için henüz anlaşma sağlanmış değil.

Bunlarla ilgili müzakereler ateşkes sürecinin 16’ncı gününde başlayacak.

Anlaşmazlıklardan biri Gazze’yi kimin yöneteceği sorusuyla ilgili.

İsrail, Hamas’ın Gazze’yi yönetmeye devam etmesine izin vermeyi kabul etmiyor.

Ayrıca, İsrail işgali altındaki Batı Şeria’daki Filistin Yönetimi’nin de Gazze’yi yönetmesine izin vermeyi reddediyor.

İsrail, çatışmalar sonrası Gazze üzerindeki güvenlik kontrolünü elinde tutmak istiyor.

İsrail, Filistin Yönetimi yeniden yapılanmayı tamamlayana kadar, Gazze’nin geçici bir yönetimin kontrolünde olması için ABD ve Birleşik Arap Emirlikleri ile bir plan üzerine çalışıyor.

Sonrasında oluşturulacak yeni yönetimin kalıcı olmasının sağlanması planlanıyor.

Hamas ise rehinelerin serbest bırakılmasını içeren ilk aşama sonrası, İsrail’in kalıcı bir anlaşma yapmaya yanaşmamasıyla ilgili endişelere sahip olabilir.

Kabinesindeki aşırı sağcı isimler Maliye Bakanı Bezalel Smotrich ve Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir, Hamas’la bu sürece karşı çıkıyor.

Smotrich, anlaşmanın İsrail’in ulusal güvenliği için “bir felaket” olacağını ve bunu desteklemeyi reddedeceği mesajını paylaştı.

Ateşkesi duyurduğu basın toplantısında Katar Başbakanı Al Thani’ye anlaşmanın birinci aşamanın ötesine geçeceğine inanıp inanmadığı soruldu.

Al Thani, müzakerecilerin buna inandığını ancak bunun anlaşmanın taraflarına bağlı olduğunu söyledi.

“Tarafların anlaşmaya uymasını bekliyoruz” diye ekledi.

Dışişleri Bakanlığı: Türkiye’nin Filistin’e her alandaki desteği sürecek

Dışişleri Bakanlığı kaynaklarına göre Bakan Hakan Fidan, Hamas Şura Meclisi Başkanı Muhammed Derviş İsmail ve Hamas Siyasi Bürosu’nun üyeleri ile bu akşam bir telefon görüşmesi gerçekleştirdi.

Bakan Fidan, Gazze’de sağlanan ateşkesin Filistin halkı için hayırlı olmasını diledi.

Bakan Fidan ayrıca, Gazze’ye acilen insani yardım ulaştırılması başta olmak üzere, Türkiye’nin Filistin’e her alandaki desteğinin süreceğini belirtti.

BBC Uluslararası Editörü Jeremy Bowen’ın analizi:

Ateşkes önemli bir başarı. Çok gecikmiş bir adım.

Anlaşmanın çeşitli biçimleri geçen yılın Mayıs ayından beri masadaydı. Hamas da İsrail de yaşanan gecikmelerden dolayı birbirlerini suçladı.

İsrail’in, Hamas’ın 7 Ekim 2023’te çoğu İsrailli sivil olmak üzere yaklaşık bin 200 kişinin ölümüne neden olan saldırılarına verdiği karşılık Gazze’de büyük bir yıkıma neden oldu. İki milyonu aşkın nüfusa sahip Gazze’de insanların büyük bir kısmı yerlerinden edildi.

Gazzeli sağlık yetkililerine göre, İsrail saldırılarında yaklaşık 50 bin kişi hayatını kaybetti. Lancet tıp dergisinde yakın zamanda yayımlanan bir çalışma, bu sayının tahmin edilenin çok çok altında olabileceği ifade edildi.

İlk büyük zorluk ateşkesin devam etmesini sağlamak. Batılı üst düzey diplomatlar 42 günlük ilk aşamanın ardından savaşın yeniden başlayabileceğinden endişe ediyor.

Gazze’deki savaşın Orta Doğu genelinde çok büyük sonuçları oldu.

Korkulduğu üzere bölgede genel bir savaş çıkmadı. Biden yönetimi bunda payı olduğunu belirtti. Ancak jeostratejik karışıklığa yol açtı.

Hamas hala savaşabilecek durumda. Ama artık eskisi gibi değil.

Uluslararası Ceza Mahkemesi, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve İsrail’in eski savunma bakanının savaş suçu işlemekle suçladı.

Güney Afrika tarafından açılan ve İsrail’i soykırımla suçlayan bir dava ise Uluslararası Adalet Divanı’nda sürüyor.

Lübnan’da Hizbullah savaşa müdahil oldu. Ancak İsrail saldırılarıyla hezimete uğradı.

Bu, Suriye’de Esad rejiminin çökmesine yol açan faktörlerden birisi oldu.

İran ve İsrail arasındaki karşılıklı saldırılar İran’ı zayıflattı. Tahran’ın Direniş Ekseni olarak adlandırdığı ittifaka darbe vuruldu.

Yemen’de Husiler Avrupa ile Asya arasında Kızıldeniz’den geçen deniz taşımacılığının büyük bir kısmını durdurdu. Gazze’deki olası ateşkesle birlikte saldırıları durduracakları yönündeki vaatlerini tutup tutmayacaklarını zaman gösterecek.

İsrail ile Filistinliler arasında uzun süredir devam eden çatışma ise hiç olmadığı kadar sert.

Ateşkes ölümleri durdurabilir, İsrailli rehineleri ve Filistinli tutuklu ve mahkumları ailelerine kavuşturabilir.

Ancak bir asırdan daha uzun süren bir çatışmayı sona erdirmez.