Kafkasya Notları

Mehmet Özçelik (Bejanidze)
Bir Zamanlar Kars’ta

Kontes Praskovya Sergeevna Uvarova, XIX yüzyılın bir kadın araştırmacısının canlı bir görüntüsüdür. Bilim adamı, etnograf, arkeolog, koleksiyoncu. Bu durumda – altı çocuğun annesi. Rus bilimine yaptığı eserler ve hizmetler nedeniyle Petersburg Bilimler Akademisinin Onur Üyesi oldu. Kafkasya’daki dokuz tanesi arkeolojik eserlerle gerçek bilimsel seferlerdir. Araştırmanın sonuçlarına dayanarak, kitaplar yazıldı – “Kafkasya. Seyahat Notları”

1886 ve 1888 yıllarında Posof, Ahıska, Acara, Şavşat, Ardanuç ve çevresine yaptığı seyahatini “Kafkasya Seyahati Notları” adıyla 1890 yılında yayınlayan Rus arkeolog Kontes Grafini Uvarova, Acara üzerinden Posof’a gelerek ilk olarak Urama yaylalarını geziyor ve fotoğraf çekimleri yapıyor.

Seyahatnamesinde de şunları söylüyor: “Bütün gün Urama ve Prasnavul yaylalarında dolaştık. Hesaba gelmez pınarlar ve yemyeşil tepeler… Birçok tepeye tırmandık ve birçok dereye indik; pınarlardan su içtik, yamaçlarda çiçek topladık, fotoğraflar çektik. Yeryüzünde böyle bir güzelliğin olduğuna hayret ederek Acara vadisinden ayrılmak üzere Şerif Beyin oğullarıyla vedalaştık; Arsıyan ve Posof bölgesine merhaba dedik.”

Acara ve Ahıskalı Hamşioğlu Cemal Paşa, Çarlık Rusyası Güney Kafkasya orduları komutanı Vorontsov-Daskhov Hamşioğlu Temür Paşa ve Batum Valisi…Batum,Acara,Gürcistan.

Buradan Ahıska köylerine geçerek, tekrar Badele’den Posof vadisine giriş yapıyor. Badele, Petoban, Erim, Satlel ve Tepezümde köylerini geziyor. Cilvana’ya ve oradanda Zendar’a geliyor. Zendar köyünün manzarasından çok etkileniyor ve şöyle yazıyor: “Zendar, Koxucuvar tepesinin üzerinde, yüksek bir yerdedir. Bütün boğazlar buradan görülebiliyor. Cak Vadisi muazzam bir manzaraya sahip. İnsan, her adımda durup etrafa bakmak istiyor. Posof Çayı’nın sağ yakasında Ahıska’nın Cağısman, İnçgola ve Caral köyleri var. Zendar’dan bakınca çayın sağ yakasındaki Cak Kalesi görülüyor. Caksu Boğazı’na doğru indik; çayı geçtik.”

Caksuyu, Arile, Cancak, Yeniköy, Sagre, Al, Hunemis, Suskap, Duğur, Mere, Ohdel, Ğınıya, Caborya, Cacun, Marsolat, Sece gibi köyleri geziyor
Kontes Uvarova, Ğınıya köyünde dinlenmiş; muhtar, bunları çardak/örtme diye vasıflandırdığı karapanda ağırlamış. Bir balkondan Posof Vadisi’ni seyretmişler. Buradan Şavşat’a doğru yol almış. Yol üstündeki Suskap ve Hunemis’teki kiliseleri incelemiş.