Orta Asya Gaz Halkası, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Türkmenistan ve Özbekistan’ı 3 bin kilometreden fazla yeni ve yenilenmiş boru hattı üzerinden birbirine bağlayacak.
Teklif, Taşkent’te düzenlenen ikinci Orta Asya Petrol ve Gaz Forumu’nda ele alındı.
Kazak enerji uzmanı Askar İsmailov, fikri ilk kez 2025’te forumun açılış etkinliğinde sunmuştu.
İsmailov, çekirdek altyapının maliyetini 5 milyar dolar (4,46 milyar euro) olarak tahmin ediyor; bunun 2 milyar doları (1,78 milyar euro) yeni inşaata, 3 milyar doları (2,68 milyar euro) ise modernizasyon ve dijitalleşmeye ayrılacak. Önerilen ağın yılda yaklaşık 20 milyar metreküp gaz taşıyabileceğini söylüyor.
Beş ülke ortak gaz ağıyla nasıl kazanç sağlayabilir?
Proje, Orta Asya’daki gaz rezervleri, altyapı ve talep farklılıklarını yansıtıyor. Önemli rezervlere sahip Türkmenistan, bölgeden ek müşteriler kazanabilirken diğer ülkeler de daha fazla tedarik seçeneğine kavuşabilir.
İsmailov, bugün Cenevre merkezli, gaz sektörü yöneticileri ve uzmanlarını bir araya getiren kâr amacı gütmeyen Global Gas Centre’a danışmanlık yapıyor; kurum proje önerisini ilerletmek için aktif olarak çalışıyor.
Merkezin icra direktörü Valérie Ducrot, Euronews’e yaptığı açıklamada ‘Gaz Halkası projesi çok ilginç, çünkü bu ülkelerin tamamı için arz güvenliğini güçlendirecek’ dedi.
Özbekistan hem büyük bir gaz üreticisi hem de tüketicisi; özellikle kış aylarında talep artıyor. Kazakistan da gaz üretiyor, ancak rezervlerinin önemli bir bölümü yoğun nüfuslu merkezlerden uzak ülkenin batısında bulunuyor.
Kırgızistan ithal gaza bağımlı. Tacikistan ise elektrik üretiminin büyük kısmını hidroelektrikten sağlasa da gaz ithal ediyor. Ülkenin enerji bakanlığına göre Tacikistan, 2026’nın ilk yarısında Özbekistan’dan 126,4 milyon metreküp gaz ithal etti.
Ülkeler hâlihazırda sınır ötesi gaz ticareti yapıyor. Önerilen halka, mevcut bağlantıları temel alarak yeni hatlar eklemeyi ve mevcut boru hatlarını daha esnek akışlara imkan verecek şekilde yenilemeyi öngörüyor.
PetroCouncil Kazakhstan adlı petrol ve gaz sanayi birliğinin başkanı Assylbek Jakiyev, ‘Özbekistan ya da Kırgızistan, Tacikistan gibi diğer Orta Asya ülkeleri kışın daha fazla gaz talep ettiğinde, akışı ters yönde yönetebiliriz’ dedi.
Jakiyev bu sözlerle, üzerinde mutabakata varılmış bir işletme modelinden ziyade olası ters akış kapasitesini tarif ediyordu.
Tekliften yatırıma giden yol
İsmailov, ön görüşmelerin ardından Özbekistan’ın ulusal petrol ve gaz şirketi Uzbekneftegaz’ın projeye ilgi gösterdiğini söyledi.
Ayrıca Global Gas Centre’ın mayıs ayında, Özbekistan içindeki özerk bir cumhuriyet olan Karakalpakistan yetkilileriyle bir mutabakat zaptı imzaladığını belirtti.
Çin ve Orta Doğu’dan potansiyel yatırımcılarla görüşmeler yürütüldüğünü aktardı.
Finansmanın ötesinde proje, tedarik hacimleri, transit kuralları ve hangi bölümlerin iki yönlü gaz taşıyabileceği de dahil olmak üzere, birbirine bağlı boru hatlarının işletilmesine ilişkin anlaşmalar gerektirecek.
Projeye ilişkin kesin bir finansman modeli, beş ülke hükümeti arasında üzerinde uzlaşılmış bir anlaşma ya da inşa takvimi henüz kamuoyuna açıklanmadı. Maliyet ve kapasite rakamları, şimdilik sadece projenin destekçilerinin tahminlerine dayanıyor.
Özbekistan’da üretim düşerken arama çalışmaları genişliyor
Özbekistan, bölgesel bağlantıların yanında yurtiçi üretimi de güçlendirmeye çalışıyor. Ulusal istatistiklere göre, büyük sanayi işletmeleri 2026 Ocak-Ağustos döneminde 24,2 milyar metreküp doğal gaz üretti; bu, yıllık bazda yüzde 16,3’lük bir düşüşe işaret ediyor.
Ekim ayında yapılan bir değerlendirmede Özbek yetkililer, bu yıl beş yeni gaz-kondensat sahası keşfedildiğini, ocak-eylül döneminde 80 kuyunun açıldığını ve son çeyrekte 40 kuyunun daha açılmasının planlandığını açıkladı.
Forumun eş düzenleyicisi ve Uzbekneftegaz’ın tamamına sahip olduğu yan kuruluş UNG Overseas’ten Denis Borodenok, ‘Doğal gaz, Özbekistan’ın enerji sisteminin temel taşlarından biri olmaya devam ediyor’ dedi.
Hükümet, Üstyurt bölgesinde daha derin arama faaliyetlerinin yanı sıra mevcut sahalardaki üretimi artırmaya dönük önlemler de izliyor.
Yurtiçi sondaj faaliyetleri ile sınır ötesi bağlantılar, enerji güvenliğinin farklı boyutlarına hitap ediyor: İlki üretimi artırmayı, ikincisi ise tedarikin dağıtımını kolaylaştırmayı hedefliyor.
Azerbaycan ve Avrupa ile daha geniş enerji bağları
Taşkent forumunda Orta Asya, Azerbaycan ve Avrupa pazarları arasındaki enerji bağlarının güçlendirilmesi fırsatları da tartışıldı.
PetroCouncil Kazakhstan’dan Assylbek Jakiyev, Azerbaycan ve AB ile daha sıkı işbirliğinin Orta Asyalı üreticilerin hidrokarbon ihracatını genişletmesine yardımcı olabileceğini söyledi.
Bazı ortaklıklar şimdiden şekillenmeye başlamış durumda. Azerbaycan’ın SOCAR’ı, Britanyalı BP ve Uzbekneftegaz, Özbekistan’ın Üstyurt bölgesinde yürütülen bir petrol ve gaz arama projesinde ortak.
Azerbaycan ayrıca Güney Gaz Koridoru üzerinden AB ülkelerine doğal gaz tedarik ediyor. Avrupa Komisyonu’na göre sevkiyatlar 2025’te 12,5 milyar metreküpe ulaştı. AB ile Azerbaycan, 2026 Mart ayında daha geniş kapsamlı enerji ortaklıklarını bir kez daha teyit etti.
