Küresel gıda enflasyonu durdurulamıyor

Savaşların tedarik zincirlerinde yol açtığı aksaklıklar, pahalı gübre ve El Nino, arzı vuruyor, küresel gıda enflasyonu hız kesmiyor.

Dünya genelinde gıda fiyatlarında meydana gelen büyük artış, en çok yoksul haneleri vuruyor.

Tedarik zincirlerinde savaşların yol açtığı kesintiler ile El Nino kaynaklı kuraklığın gıda arzında daha büyük sorunlara yol açması, yeni bir küresel gıda enflasyonu dalgası riskini artırıyor.

Başlıca tedarikçi ülkelerin ihracat yasağı uygulamaya yönelmesi, fiyatların daha da yükselmesi ihtimalini gündeme getirirken, dünya genelinde kıtlığın daha da ağırlaşmasından ve bunun farklı bölgelerde toplumsal huzursuzlukları tetiklemesinden endişe ediliyor.

Gıda fiyatlarında rekor artış

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’nün (FAO) Başekonomisti Maximo Torero, küresel gıda enflasyonunun önümüzdeki aylarda yükseleceğini, etkisini önümüzdeki yıl boyunca sürdüreceğini belirtti.

Gıda fiyatlarının hane halkı harcamalarında daha büyük yer tuttuğu Ortadoğu, Kuzey Afrika ve Asya’daki düşük ve orta gelirli ülkelerde fiyatlar keskin biçimde yükseldi.

Yağışların gecikeceği tahminleri nedeniyle Endonezya’da pirinç fiyatları şimdiden rekor seviyelere çıktı. Mısır’da ekmek fiyatı dörtte bir oranında artarken, Hindistan’da zayıf geçen muson yağışları üretimi düşürdü ve şeker fiyatları tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı.

Dünya Bankası verilerine göre Eylül ayında 150 ülkenin yüzde 22’sinde gıda fiyatları genel enflasyonu geride bıraktı.

FAO Gıda Fiyat Endeksi ise yine Eylül’de 136 puana yükseldi, böylelikle Kasım 2022’den bu yana en yüksek seviyeye ulaştı.

Arz şokları fiyatların yükselmesine yol açıyor

Karadeniz’de tahıl taşıyan gemileri hedef alan saldırılar, buğday sevkiyatlarını aksattı.

Kızıldeniz’deki güvenlik sorunları ise gıda arzında kilit öneme sahip ticari gemileri Afrika çevresinden dolaşan daha uzun ve maliyetli rotalara yöneltti.

ABD ve İsrail’in İran ile başlattıkları savaş, enerji tedariğine darbe indirerek, yakıt fiyatlarının yükselmesine ve Hürmüz Boğazı üzerinden gübre ihracatının aksamasına yol açtı.

Bütün bu gelişmelere paralel olarak El Nino etkisini göstermeye başladı. Hindistan ve Güneydoğu Asya’daki üretimin kuraklık nedeniyle azalmasıyla tarım maliyetleri arttı.

2026’da buğday fiyatları yüzde 30’dan fazla yükseldi. Asya’nın başlıca ihracatçı ülkelerindeki pirinç fiyatları da yüzde 10 ila 13 oranında arttı.

Gübre fiyatları İran savaşının başlarında ulaştığı zirvelerden gerilemiş olsa da hâlâ yüksek seviyelerde.

Petrol fiyatlarının ve savaş kaynaklı risk primlerinin yükselmesiyle Karadeniz’den Güneydoğu Asya’ya uzanan bazı önemli rotalarda navlun ücretleri yaklaşık yüzde 50 arttı.

Yeni talep dalgası endişesi

Gıda fiyatları 2025’in sonlarından bu yana yükseliyor. Ancak yerel arzın azalması ve yüksek emtia maliyetlerinin tüketici fiyatlarına yansıması enflasyonu hızlandırma tehdidi oluşturuyor.

Ayrıca uzmanlar alımlarını erteleyen ülkelerin, önümüzdeki döneme ilişkin yeni alım talepleriyle yeni bir talep dalgasına yol açabileceklerine işaret ediyor.

FAO’dan Başekonomist Torero da, rekor seviyedeki küresel tahıl stoklarının sağladığı tamponun artık zayıfladığına dikkat çekerek, “Önceki sezonlardaki stoklar ve iyi hasatlar bir güvence sağladı, ancak bu tamponlar baskı altına girmeye başladı. Bu da emtia fiyatlarındaki artışların daha belirginleşebileceği anlamına geliyor” diyor.

Kaynak: DW Türkçe