Petrol yeniden 100 dolara tırmandı, motorine büyük zam geldi

Hürmüz ve Kızıldeniz’de deniz taşımacılığına yönelik saldırılar petrol piyasalarına çifte darbe vurdu. Petrol fiyatı 100 doları aşarken Türkiye’de motorine büyük zam geldi.

Hürmüz Boğazı’nda tırmanan gerilime Kızıldeniz’deki saldırılar ve Rusya’nın dizel ihracatını yasaklaması da eklendi. Dünyanın en önemli enerji ve ticaret güzergâhlarında yaşanan kesintiler, Brent petrol fiyatını yeniden 100 doların üzerine taşırken motorin ve benzin fiyatlarının birçok ülkede hızla artmasına neden oldu.

Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapalı kalması, Körfez ülkelerinin petrolü alternatif güney güzergâhlarından ihraç etme çabalarını daha önemli hâle getirmişti. Ancak İran destekli Husilerin Kızıldeniz’deki tankerleri hedef alması, bu çıkış yolunu da tehlikeye soktu. Nakliye maliyetlerinin, savaş riski sigortalarının ve rafine ürün fiyatlarının artması, yükselişin hızla tüketicilere yansımasına neden oluyor.

Türkiye’de motorine 4,20 lira zam geldi

Küresel enerji piyasalarındaki baskı Türkiye’deki akaryakıt fiyatlarına yansıyor. Motorinin litre fiyatına gece yarısından itibaren 4 lira 20 kuruş zam geldi. Bu artışla İstanbul ve Ankara dahil birçok ilde motorinin litre fiyatının 80 liraya dayandı.

Benzin fiyatlarına da hafta başında yeni bir artış gündeme gelebilir.

Petrol neden yeniden yükseliyor?

ABD ile İran‘ın çatışmalara yeniden başlamasından iki hafta sonra Brent petrolün varil fiyatı 23 Temmuz’da 100 dolara ulaştı.

Bu, geçen ay kaydedilen en düşük seviyeye kıyasla yaklaşık üçte birlik artış anlamına geliyor. Ancak fiyat hâlâ çatışmaların zirveye çıktığı Nisan ayında görülen 126 doların altında.

Petrol fiyatlarındaki son sıçramanın başlıca nedeni, Kızıldeniz’deki gerilimin ciddi biçimde tırmanması oldu. Hürmüz Boğazı fiilen kapalı kalırken bu gelişme, Körfez petrolünün alternatif güney güzergâhlarından ihraç edilmesine yönelik çabaları da sekteye uğratabilir.

Yemen merkezli ve İran destekli Husi isyancılar Çarşamba günü çatışmaya dahil oldu. İki Suudi petrol tankerine yönelik saldırıların sorumluluğunu üstlenen Husiler, Kızıldeniz’deki ticari gemi trafiğini daha da aksatmakla tehdit etti.

Kızıldeniz güzergâhı, Suudi Arabistan ile Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) Körfez dışındaki limanlara uzanan boru hatları üzerinden petrol ihracatını kısmen sürdürmesini sağlayan bir emniyet supabına dönüşmüştü.

Kızıldeniz’deki gerilim petrol piyasaları için ne anlama geliyor?

Enerji analistlerine göre Kızıldeniz’de tam kapsamlı bir abluka, Hürmüz krizinin ardından küresel enerji sektörüne ikinci bir darbe vurabilir.

Kızıldeniz’in güney ucundaki dar geçit Babülmendep Boğazı, olası Husi ablukasına karşı özellikle savunmasız kabul ediliyor.

Enerji danışmanlığı şirketi Rystad Energy’den analist Jorge Leon’a göre, Husi saldırılarından önce Babülmendep’ten günde yaklaşık 2,5 milyon varil Suudi petrolü geçiyordu.

Kızıldeniz güzergâhı, Suudi Arabistan ile BAE’nin günde yaklaşık 6,8 milyon varil ham petrol ihraç etmesine imkân sağlıyordu. Bu miktar, normal koşullarda Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrolün yaklaşık yarısına karşılık geliyor.

Leon, petrol piyasasının Kızıldeniz güzergâhına “giderek daha bağımlı” hâle geldiğini belirterek, her iki rotanın da kullanılamaması durumunda “petrol fiyatlarında ciddi bir sıçrama” yaşanabileceği uyarısında bulundu.

Goldman Sachs, Husi saldırılarından önce Salı günü yaptığı tahminde Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalması durumunda petrol fiyatlarının yılın dördüncü çeyreğinde varil başına 120 dolara kadar çıkabileceğini açıkladı. Bankanın temel senaryosu ise Brent petrolün yaklaşık 80 dolarda dengelenmesi yönünde.

Yüksek petrol fiyatları tüketicilere ne kadar hızlı yansır?

Amerikan Otomobil Birliği’nin (AAA) verilerine göre, ABD’de benzinin ortalama galon fiyatı Perşembe günü 4,09 dolara yükseldi. Bir ay önce bu rakam 3,92 dolardı.

ABD Başkanı Donald Trump’a Çarşamba günü Georgia eyaletinin Atlanta kenti yakınlarındaki bir etkinlikte yeniden yükselen petrol fiyatları soruldu. Trump şu yanıtı verdi: “Düşecek, hatta belki başladığımız seviyenin bile altına inecek. Ama bana biraz zaman verin.”

Almanya’nın en büyük otomobil kulübü ADAC, Çarşamba günü benzinin litre fiyatının yaklaşık 2,15 euroya yükseldiğini açıkladı. Bu, geçici barış anlaşmasının imzalanmasından kısa süre sonra görülen en düşük seviyeye kıyasla 33 sentlik artış anlamına geliyor. Motorinin litre fiyatı ise bir ay önceki 1,73 eurodan yaklaşık 2,18 euroya çıktı.

Dünya genelinde de benzer bir tablo yaşanıyor. Pakistan ve Filipinler’de belirgin fiyat artışları bildiriliyor. Hindistan’da ise ulusal petrol şirketlerinin ek maliyetleri üstlenmesi nedeniyle fiyatlar şimdilik büyük ölçüde değişmedi.

Akaryakıt fiyatlarındaki artış sürecek mi?

Dünyanın en stratejik deniz geçitlerinden ikisinin uzun süre kapalı kalması, küresel petrol arzında yeni bir şok yaşanması ihtimalini artırabilir.

Husilerin tehdidinin ardından Kızıldeniz’de oluşan savaş riski, denizcilik sigorta primlerini de hızla artırdı.

İran Savaşı’nın ilk haftalarında ABD ve bazı diğer ülkeler, yükselen fiyatları dengelemek amacıyla stratejik petrol rezervlerinden milyonlarca varil piyasaya sürmüştü.

Ancak bu acil durum stoklarının artık önemli ölçüde azalması nedeniyle bazı enerji analistleri, rezervlerin mevcut fiyatlarla yeniden doldurulmasının daha pahalı olacağı ve petrol fiyatlarını daha da yükseltebileceği uyarısında bulunuyor.

ABD Enerji Enformasyon İdaresi’ne (EIA) göre, dünyanın en büyük petrol ihracatçısı olan ABD, savaş sırasında küresel sevkiyatlarını artırdı. Nisan ayında ihracat günlük 5,6 milyon varile ulaştı.

Emtia analiz şirketi Sparta Commodities’in kıdemli petrol analisti June Goh, bu hafta yayımladığı araştırma notunda ABD’nin yerli tüketicilere öncelik vermek için ham petrol veya rafine ürün ihracatına kısıtlama getirebileceği uyarısında bulundu.

Dünyanın en büyük petrol ithalatçısı Çin ise savaşın ilk aylarında alımlarını son on yılın en düşük seviyelerine çekti. Bunda düşük talep ve ülkenin sahip olduğu büyük rezervler etkili oldu.

Ancak ticari stokların yavaş yavaş azalması nedeniyle bazı analistler Pekin’in yılın ikinci yarısında ithalatını yeniden artırmasını bekliyor. Bu gelişme, fiyatlar üzerindeki baskıyı daha da güçlendirebilir.

Kaynak: DW Türkçe