ABD, bir yük gemisine saldırının ardından İran’ı vurdu

ABD Başkan Donald Trump İran’ı, Hürmüz Boğazı’nda bir yük gemisine düzenlenen saldırının ardından ateşkesi “akılsızca ihlal etmekle” suçladı. Ardından ABD ordusu İran hedeflerine saldırılar düzenledi.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), 26 Haziran’da füze ve insansız hava aracı depolama tesisleri ile kıyı radar mevzilerini vurduğunu açıkladı.

Komutanlık, saldırıların 25 Haziran’da bir yük gemisine düzenlenen insansız hava aracı saldırısına karşılık olduğunu, bu olayın bölgede mahsur kalan binlerce denizcinin planlanan tahliyesini durdurduğunu belirtti.

Tahran ise yük gemisinin, hayati öneme sahip Hürmüz Körfez’inden geçerken izinsiz bir rota kullandığı için hedef alındığını söyledi.

CENTCOM, saldırıları bir gün önceki insansız hava aracı saldırısına “güçlü bir karşılık” olarak nitelendirdi.

Açıklamada, “İran güçlerinin ticari deniz taşımacılığına yönelik haksız saldırganlığı ateşkesi açıkça ihlal etmiştir” denildi ve şunlar eklendl:

“Ayrıca İran’ın tehlikeli davranışı, ticaretin giderek bu hayati uluslararası ticaret koridorundan geçtiği bir dönemde seyrüsefer serbestisini zayıflatmıştır.”

CENTCOM, ABD ordusunun “boğazdan geçen ticari gemilere güvenli geçiş koordinasyonu ve destek sağlamaya devam edeceğini” söyledi.

Ancak İran Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC), “anlaşmaları bozan” olarak nitelediği ABD’yi suçladı.

IRGC yaptığı açıklamada ABD’nin “Hürmüz Boğazı’nda bir geminin rotayı ihlal ettiği yönündeki çeşitli bahanelerle” İran’a saldırdığını söyledi.

IRGC, donanmasının buna karşılık bölgede ABD askeri mevzilerini vurduğunu açıkladı, ancak ayrıntı vermedi. BBC, bununlar ilgili yorum için Pentagon ile temasa geçti.

IRGC ayrıca, “Saldırganlık tekrarlanırsa cevabımız bundan daha kapsamlı olacaktır” dedi.

Tahran, Şubat sonunda ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının başlamasının ardından boğazı fiilen kapatmıştı.

Petrol ve gaz sevkiyatları için kritik öneme sahip bu su yolunun kapanması, küresel petrol fiyatlarında artışa neden olmuş ve gübre gibi diğer önemli emtiaların sevkiyatını kesintiye uğratmıştı.

ABD ve İran, 17 Haziran’da 14 maddelik bir mutabakat zaptı kapsamında çatışmalara son verme konusunda anlaşmıştı.

Bu anlaşma ayrıca İran’ın “ticari gemilerin güvenli geçişi için en iyi çabayı göstermesini ve 60 gün boyunca herhangi bir ücret talep etmemesini” öngörüyordu.

ABD’nin misilleme saldırılarının ardından X’te paylaşım yapan Başkan Yardımcısı JD Vance, İran’ın “mutabakatın nasıl uygulandığı konusunda anlaşmazlıkları varsa telefonu kaldırabileceğini” söyledi.

“Ancak şiddete şiddetle karşılık verilecektir” diye ekledi.

İran parlamentosunun ulusal güvenlik komisyonu başkanı İbrahim Azizi ise sosyal medyada ABD’nin “bir kez daha müzakereler sürerken İran’a saldırdığını” söyledi.

Sosyal medya paylaşımında şöyle devam etti: “Ateşkesin bu pervasız ihlali her zamanki gibi onların geri çekilmesine ve pişman olmasına yol açacaktır. Suçu başkasına atmak artık işe yaramıyor.”

26 Haziran’da öğleden sonra Beyaz Saray’da gazetecilere konuşan Trump, ABD’nin insansız hava aracı saldırısına nasıl yanıt vereceği ya da ateşkesin hâlâ yürürlükte olup olmadığı konusundaki sorulara yanıt vermekten kaçındı.

“Göreceksiniz” dedi.

“Dün ateş etmiş olmalarını sevmiyorum. Bunu yapmamalılar.”

Trump, İran’ın neden böyle bir operasyon gerçekleştirebileceğine dair soruya ise yalnızca “onlar biraz farklı” yanıtını verdi.

Son günlerde Trump ve diğer ABD’li yetkililer, İran ile müzakerelerin iyi ilerlediğini vurgulayarak İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilerden ücret alma fikrinden vazgeçtiğini söylemişti.

Trump 24 Haziran’da Truth Social’da yaptığı paylaşımda, İran’ın ABD’ye “hiçbir geçiş ücreti, sigorta maliyeti ya da başka herhangi bir ücret talep edilmeyeceğini veya alınmayacağını” bildirdiğini yazdı.

“Eğer bu yanlış bir bilgi ise müzakereler derhal sona erer” diye ekledi.

ABD, İran’ın boğazdan geçen tankerlerden ücret aldığı yönündeki haberleri kınadı ve birçok kişi bu tür bir ücretlendirme sisteminin uluslararası deniz hukukunu ihlal ettiğini düşünüyor.

23 Haziran’da İranlı ve Ummanlı yetkililer, Umman’ın başkenti Muskat’ta “gelecekteki seyrüsefer yönetimini” görüşmek üzere bir araya geldi.

Umman Dışişleri Bakanı Bedr el-Busaidi, her iki ülkenin de “ücretsiz güvenli geçişe” bağlı olduğunu söyledi.

Ancak İran’ın baş müzakerecisi Muhammed Bakır Kalibaf, devlet bağlantılı haber kuruluşlarına “Hürmüz Boğazı’nın yönetiminin asla savaş öncesindeki hâline dönmeyeceğini herkes bilmelidir” dedi.

25 Haziran Perşembe günü bir cisim tarafından vurulan yük gemisi, Singapur bayraklı Ever Lovely idi.

İngiliz deniz güvenliği ajansı UKMTO’ya göre gemi, Umman’daki Dahit limanının 7,5 deniz mili güneydoğusunda vuruldu.

Geminin sahibi Evergreen, Ever Lovely’nin vurulduğu sırada UKMTO’nun önerdiği rotayı takip ettiğini söyledi.

“Gemi mürettebatının tamamı güvende olduğu gibi geminin kendisi ve tüm yük de güvendedir” diye ekledi.

Bu gelişmenin ardından Birleşmiş Milletler’in Uluslararası Denizcilik Örgütü, savaşın başlamasından bu yana önemli deniz ticaret hattında mahsur kalan 11 binden fazla denizcinin planlanan tahliyesini durdurdu.