Cuma’dan arta kalan (1)

Han Ayvaz Adıgüzel

hanayvazadiguzel@gmail.com

İstisnalar hariç, sekiz milyar insanın ortak noktası dindir. Bir şeyin esası varsa o şeyin sahtesi de var demektir. Demek ki o şey var ki onun sahtesi çıkarılmıştır. O halde bütün dinlerin bünyesi hak ve batıl kavgasının sahnesidir.

Acaba din duyular üstü bir gerçek midir yoksa Ölüm ötesi bir görüş müdür? Meşhur psikiyatrist Froid şöyle diyor. “Din, suçluluk duygusunu yatıştırma yoludur!”

Dinin yirmiden çok tanımı vardır. İslam ülaması sadece itaat ve ceza üzerinde durmuşlardır. Türkçe, Arapça ve Çin’ce gibi büyük dillerde “ödenmesi gereken borç” anlamındadır.

Kur’an’da din, doksan iki yerde geçmektedir. Alimler buradan ibadet ve ilahiyat anlamlarını çıkarmışlardır. Mekke dönemi ayetlerde “Maliki yevmiddin” ayeti bir kez kullanılmıştır. Medine dönemine geçince bir daha kullanılmamıştır. Bunun yerine teslimiyet anlamına gelen “slm” sözcüğü kullanılmıştır.

Kur’an’da din kelimesi kullanılmış ama tanımı yapılmamıştır. Mesela, şöyle bir ayet var. “Senin dinin sana benim ki bana!” Orijini. “La kum dini kum, veliye din!” (Kafirun/6)

Düşünürlerin din tarifleri de vardır. Bu tanımlar arasında “hayat” kelimesi de geçer.

Bütün dinlerin din alimlerinin ortak görüşü şudur: Din kavramının sınırları daha belli değildir, anacak belli olduktan sonra evrensel bir tanımı yapılabilir.

Batıda ve doğuda din adına şu mistik görüşe herkes sahip çıkıyor. “Din, insanın manevi vatanıdır!” Üzerinde yaşadığımız vatan kutsiyetini işte bu görüşten alıyor. Vatan şehidinin dayandığı yer de burasıdır. Dinin kaynağı Allah’tır safiyetini koruyan bütün dinlerde durum aynıdır. 

Peygamber ve ahiret inancıyla din kayıt altına alınmıştır. En eski ilkel dinlerde dahi bir Tanrı inancı artık kesinlik kazanmıştır.

İnsanın manevi ve zihni gelişiminde en büyük pay din unsurudur, öyle ki; insanın ikinci tabiatı dindir denilse yeridir.

Kâmil bir dinde üç temel özellik şarttır. “Teslimiyet, iman ve ihsan!” Teslimiyet, Allah’a teslim duygusu, İman, Allah’ın emirlerine evet deme, İhsan; malı-serveti bağışlama, yarım etme, yedirme-içirme vb.

Dinde inanç birikimi, insanı Tanrı’ya bağlar ve onu içten kuşatır. Böyle olunca; din, bir yanıyla iç disiplindir. Bununla birlikte mevcut bütün dinlerde temel mesele ahlak konusudur. Ahlakın da din gibi kapsayıcı bir tanımı yoktur. İslam’da mistik olarak ahlak hayadır.

Kant, insanı Tanrı’ya din götürmez ahlak götürür diyor.

Dinin iç yapısı, niyet üzere kuruludur. Yani iç kontrol merkezi! Bu yoksa, dinde hiçbir fiilin değeri yoktur. Bütün dinlerde bir iç aydınlanma vardır.

İlimle din birbirinden ayrıldığında, din insanı geri kafalılığa, ilim ise, ateizme götürür. Düşünürler saf din üzerine yazılar yazmıştır. Saf din iffet ister. Yani namuslu olmak!

Hristiyan düşünürleri evliliği saf dinle bağdaştıramıyorlar. “Evlilik zaruri bir şeydir ama kemalin de alçalmasıdır” diyorlar.

Geniş bir hayat, yüksek bir din anlayışında saklıdır. O halde bu anlayış berrak olmalı. Din hissetmekle başlar ama o bir his meselesi değildir. Eğer tam kavranılsa, din, kişiliği geliştiren hakikatler sistemi olduğu anlaşılır.

İnsanı iç bakış değiştirir, yani murakabe! Gelişmiş insan, hayatın gelişmesine yardım edendir. 

Sevmek dinin esaslarından birisidir. İnsanların sevgilisi olmalı. Mecnun Leyla üzerinden Allah’a ulaştı. Allah’ın da sevgilisi vardır Muhammet!

Ona canlar feda. Ona Habibim diyor, yani sevgilim!

Din, insanı inanca hazırlar. Din Kur’an’la bitti, ondan sonra inanç başladı görüşü yaygındır. Dinde doğru bir duruşu teşhis etmek için, onu eksiksiz olarak tanıma şarttır. Şöyle bir ayet var. “Ey Yahya, kitabı güçlü bir şekilde tut! (Meryem/12)

Dini, aslından koparmadan, çağdaş ve entelektüel olarak anlamayanlar, ilkel bir iman içindedirler. Yani Atalar-babalar dini! Kur’an’ın uyarısı şudur. “Ey iman edenler iman edin!” (Nisa/136)