Filozof ve Alleme…

Han Ayvaz Adıgüzel

hanayvazadiguzel@gmail.com

İslam dünyasına felsefe nakil olarak geldi. Sonraları dışardan gelen her şeye felsefe denildi. Süreç içinde felsefeyle beraber bir kelimeye daha sahip çıkıldı. “Filozof!” Bütün ilimleri kendinde toplayan adama filozof dediler.

Bundan önce filozofa Alleme deniliyordu. Şu anda alleme bazı İslam ülkelerinde kullanılmaktadır. Bir ara felsefeye hikmet olarak da anıldı.

 Zaman içinde felsefeyi ikiye ayırdılar. “Nazari ve ameli” diye. Nazari felsefe şeylerden bahsederken, ameli felsefe eylemlerden bahsetti.

Tuttular nazari felsefeyi de kendi arasında üçe ayırdılar. “İlk, orta ve alt felsefe!” İlk felsefenin alanı Tanrı’dır, Orta felsefenin matematik, alt felsefenin ki de fizik!”

Bununla yetinmediler, ameli felsefeyi de kendi arasında bölümlere ayırdılar. “Ahlak, aile, siyaset vb.!” İşte bunları bilip ve bunlara dayalı fikir üretenlere de filozof denildi. Kapsamlı bir bilgi! İşte alleme olmak budur.

Tarihte öyle bir devre geldi ki, herkes kendine filozof dedi.

İlk felsefecilere sofist denilirdi. Yani safsata konuşanlar. Felsefe sonraları yetkinliğe ulaştı.

Felsefenin içinde en yükseği ilahiyat felsefesidir. Buna “felsefe-i ula” derler. Yaygın adıyla “metafizik!” Bu bilime bilimlerin kraliçesi denir. Günümüzde felsefenin toplandığı yer burasıdır.

Metafizik nazari felsefe bilgisidir, fizik ötesi demektir. Yani görünenin ötesi. Batın!..

Metafizik madde olmadığından ona aynı zamanda o bir akıldır demek lazım gelir. Görünen ne varsa, görünmez dediğimiz metafizikten yansır. Bu yüzden metafizikçilerin bir kısmı yaratma yok, yansıma vardır diyorlar. Bu yansımanın adı felsefede “sudur” olarak geçer.

İslam felsefecilerinden Farabi ve İbni Sina Sudur’u kabul etmişlerdir. Yani Tanrı’nın yaratması yoktur, görünen her şey Sudur’dur. İbni Sina Sudur’a “Feyzan” diyor. “Görünen her mevcudatı Allah yaratmamıştır, onlar Allah’tan feyzan olmuştur!” diyor.

Sudur Allah’ın zatının zuhur halidir. Bu zuhur, Allah’ın bir kısmıdır. Acaba görünmeyen kısmı nedir, ne kadardır bu bilinmiyor. Allah kısım kısım görünür. Bu görünen kısma tasdik denir. Allah’ın görünen kısmı fiziktir, görünmeyen kısmı metafizik!

Gazali bütün terimleri Sina’dan aldığı halde, yansımayı reddeder, yani Suduru! O bir felsefe düşmanıdır.

İbni Sina, avam için “şifa” kitabını yazdım diyor. Derin düşünenler için de “işaret kitabını!

Filozoflar Sudur için şunu diyorlar: Tanrı kendini düşününce bu düşünceden ikinci akıl doğdu. Sonra Tanrı zatını esrara bürüdü. İşte bütün yansımalar bu ikinci akıldan meydana geldi. Allah Resul’ü Muhammet (Saa) ilk akıldır.

Felsefe soruların kalesidir. Sualin kendisi emek mahsulü ise o bir ruhtur. Hazır sualler sana ne kazandırır. Onun cevabı zaten verilmiştir. Senin kendi dirayetinde bir sorun var mı?

Sorular veya cevaplar bahise çevrilmemeli. Bahisler düşünce ışığını öldürür. İnsanlar kendi ülkelerinde körlüğe yakalanır.

Dedik ki; sorduğun soru emek mahsulü ise o bir ruhtur. Peki, ya verdiğin cevap emek mahsulü ise? O zaman bu cevap bir yaşam olup çıkar. Elin verdiği cevap seni ondurmaz. Ben bir millete aitim diyen kişinin cevabı olmalı ki, o cevap ona helal olsun. 

Başkasının cevabını kendisine cevap yapanın yönü olmaz. O kişinin hangi kategorisi olur?

Cevaplar eğer kendininse, bil ki sen ışık topluyorsun. Bu cevap verme meselesi özgün hale gelirse, kişi tedebbür ehli olur, yani arka planı görür, onda yetkinlik başalar. 

Bil ki yeşillik toprağın derinliklerinde uyuyor. Başkasının cevabı sendeki yeşilliği uyandırmaz.