Kanada’dan Türkiye’ye tarihî ziyaret: Ambargodan iş birliğine geçiş

Kanada Başbakanı Mark Carney’nin Türkiye ziyaretinde savunma ve enerji alanında iş birliği öne çıkıyor. Kanada Suriye ve Dağlık Karabağ nedeniyle Türkiye’ye askerî ambargo uygulamıştı.

Kanada Başbakanı Mark Carney üç günlük bir resmi ziyaret için Türkiye’ye geliyor. Bu, bir Kanada Başbakanı’nın tek durağı Türkiye olan ve sadece ikili ilişkiler gündemiyle gerçekleştirdiği ilk resmî ziyaret olacak.

Carney’e ziyaret sırasında Dışişleri Bakanı Anita Anand ile Enerji Bakanı Tim Hodgson da eşlik edecek.

Kanada Başbakanı’nın Perşembe günü Ankara’da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile görüşmesi, Cuma günü ise İstanbul’da Türk iş dünyasının temsilcileriyle bir araya gelmesi planlanıyor.

“Muazzam potansiyel” vurgusu

Carney ziyaret öncesinde yaptığı açıklamada Türkiye’nin NATO veG20 partneri olarak önemine işaret ederek “Stratejik sektörlerde ekonomik iş birliğini geliştirme yönünde muazzam bir potansiyel bulunmaktadır. Her iki ülke halkları için daha fazla öngörülebilirlik, güvenlik ve refah sağlamak üzere ortaklığımızı derinleştirmekteyiz” dedi.

Başbakanlık’tan yapılan açıklamada Türkiye ile Kanada arasındaki ikili ticaret hacminin son beş yılda yüzde 50’ye yakın oranda arttığına vurgu yapıldı.

Kanada ile Türkiye arasındaki toplam mal ticaret hacminin 2025 yılında 4,3 milyar Kanada dolarına ulaştığı belirtildi. Açıklamaya göre bunun 1,1 milyar Kanada dolarlık bölümünü Kanada’nın ihracatı, 3,2 milyar Kanada dolarlık bölümünü ise Türkiye’den yapılan ithalat oluşturdu.

Mutabakat imzalanacak

Carney son olarak Temmuz ayında Ankara’da düzenlenen NATO zirvesine katılmak üzere Türkiye’yi ziyaret etmişti. Kanada Başbakanı, zirve marjında Cumhurbaşkanı Erdoğan ile bir araya gelmiş ve bu görüşmede iki ülke arasında serbest ticaret anlaşması için müzakerelerin başlatılması kararlaştırılmıştı.

Carney’in ziyaretinde savunma ve enerji dahil dört alanda iş birliğini derinleştirecek bir mutabakata imza atılması bekleniyor.

Reuters haber ajansına konuşan bir kaynak, mutabakatın ikili serbest ticaret görüşmelerinin ilerletilmesi ve ekonomik iş birliğinin yanı sıra toplumsal ve diplomatik ilişkilerin güçlendirilmesini de kapsayacağını kaydetti. Tarafların, bu alanların her biri için eylem planları hazırlayacak ortak komiteler kurması öngörülüyor.

Yakınlaşmada Trump faktörü

Ziyaret, Kanada’nın ABD’ye olan bağımlılığını azaltma ve bölgesel güçlerle ortaklıklarını güçlendirme çabalarını artırdığı bir dönemde gerçekleşiyor.

Washington ile yaşanan yıpratıcı ticaret savaşı ve Başkan Donald Trump’la giderek sertleşen ilişkiler, Kanada’nın AB ile de hızlı yakınlaşma adımları atmasına yol açmıştı. Trump, daha önce birçok kez Kanada’nın egemenliğini sorgulayan açıklamalar yapmış, hatta Kanada’yı ABD’nin 51’inci eyaleti olarak nitelendirmişti.

Erdoğan ve Türk iş dünyasıyla görüşecek

Reuters’a konuşan bir Kanadalı hükümet yetkilisi, Carney’nin Erdoğan ile ticaret, yatırımlar, enerji, savunma ve güvenlik ile halklar arası ilişkiler alanlarında iş birliğinin ilerletilmesini görüşeceğini söyledi.

Yetkili, Cuma günü Türk şirketleriyle yapılacak görüşmelerin de ikili ticaret ve yatırımların güçlendirilmesini teşvik etmeyi ve yeni ticari iş birliği fırsatları yaratmayı amaçladığını belirtti, Kanada’nın özellikle Türkiye’nin havacılık, savunma, enerji, madencilik, yüksek teknoloji ve tarım sektörleriyle ilgilendiğini kaydetti.

Reuters’a konuşan kaynaklara göre Kanada Başbakanı, aralarında Çalık Holding ve Sabancı Holding’in de bulunduğu Türk savunma ve enerji şirketlerinin yöneticileriyle de bir araya gelecek.

Nükleer enerji ve LNG gündemde

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Pazar günü Kanal 7’ye yaptığı açıklamada, Carney’nin ziyareti sırasında enerji konularının, özellikle de nükleer enerjinin, gündemin üst sıralarında yer alacağını söylemişti.

Konuya yakın bir kaynağa göre Ankara, enerji görüşmelerinde Kanada’dan sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) alımı ile kritik mineraller konusunun da ele alınmasını bekliyor. Ayrıca Kanada’nın nükleer reaktör teknolojisi CANDU’nun Karadeniz kıyısında planlanan nükleer santral projesinde kullanılması konusunda fizibilite çalışması için bir grup kurulması öngörülüyor.

Türkiye, planlanan ikinci ve üçüncü nükleer santral projeleri kapsamında CANDU’nun sahibi olan Kanadalı mühendislik şirketi AtkinsRealis’in yanı sıra Güney Kore’nin Korea Electric Power Corporation ve Çin’in State Power Investment Corporation şirketleriyle temaslarda bulunuyor. Türkiye’nin ilk nükleer santrali ise Rus devlet şirketi Rosatom tarafından inşa ediliyor.

Savunmada ambargodan iş birliğine

Carney’in ziyaretinde savunma alanında iş birliğinin de öne çıkması, görüşmelerin özellikle insansız hava araçları (İHA) ve denizcilik alanına odaklanması bekleniyor.

Kanada, Türkiye’nin Suriye’nin kuzeyinde düzenlediği operasyonlar ve Dağlık Karabağ’daki askeri faaliyetlerine tepki olarak 2019-2020 yıllarında askeri ihracata kısıtlamalar getirmiş, ambargodan özellikle Türk İHA’larında kullanılan Kanada yapımı elektro-optik kamera ve teknoloji sistemleri etkilenmişti.

Kanada askerî alandaki kısıtlamaları 30 Ocak 2024’te kaldırmıştı.

Türk savunma analistleri, Trump yönetiminin Kanada’ya yönelik politikalarının mühimmat üretimi, insansız hava araçları ve deniz sistemleri alanlarında Türkiye ile daha yakın iş birliği için fırsatlar yarattığını belirtiyor. Ancak uzmanlar, büyük çaplı anlaşmaların sonuçlanmasının kısa vadede düşük ihtimal olduğunu vurguluyor.

Kaynak: DW Türkçe