ABD’de 13 Kasım Cuma günü yaşanan hava trafik kontrol sistemi arızası, ülke genelindeki uçuşları üçüncü gününde de etkilemeye devam ediyor. Federal Havacılık İdaresinin (FAA) ülke çapında uçak kalkışlarını geçici olarak durdurmasının ardından binlerce yolcu havalimanlarında mahsur kalırken, havayolu şirketleri iptal edilen seferlerin yarattığı operasyonel sorunları gidermeye çalışıyor.
Uçuş takip platformu FlightAware verilerine göre, 15 Kasım Pazar günü ABD’de 2 bin 300’den fazla uçuş iptal edilirken yaklaşık 7 bin 700 sefer gecikti. Gün boyunca güncellenen veriler, toplam aksamanın 10 bin uçuşu aştığını ortaya koydu. Cumartesi günü ise 6 bin 400’den fazla uçuş iptal edilmiş, 8 bini aşkın sefer gecikmişti.
ABD Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, uçakların ve mürettebatın farklı havalimanlarında kalması nedeniyle uçuşların normale dönmesinin zaman aldığını belirtti. Duffy, sistemin yeniden istikrarlı çalışmasına rağmen havayolu şirketlerinin uçuş programlarını 16 Kasım Pazartesi günü tam kapasiteye ulaştırmasını beklediklerini açıkladı.
ABD’de hava trafiği neden durduruldu?
Krizin başlangıcında, 13 Kasım Cuma günü FAA’nın hava trafik kontrolünde kullanılan iletişim ve radar sistemlerinde ciddi bir istikrarsızlık meydana geldi. Yetkililer, uçuş güvenliğini korumak amacıyla ülke genelindeki uçak kalkışlarını geçici olarak durdurma kararı aldı.
FAA’nın açıklamasına göre sistemdeki sorun yaklaşık 15.30’da (ABD Doğu Saati) başladı. Hava trafiğinin durdurulması kararı aynı akşam 20.15’te kaldırıldı. Böylece ABD’deki hava ulaşımı yaklaşık beş saat boyunca ciddi biçimde sekteye uğradı.
FAA, telekomünikasyon ağının tamamen çökmediğini, bazı telsiz frekansları ile radar veri akışlarının çalışmaya devam ettiğini bildirdi. Kurum, uçuş halindeki uçakların güvenli şekilde iniş yapabildiğini ve kritik acil durum uçuşlarının sürdürüldüğünü açıkladı.
Teknik arızanın izleri Arkansas ve Teksas’a uzanıyor
İlk incelemelerde sorunun, Arkansas eyaletindeki El Dorado kentinde bulunan bir haberleşme tesisinde yürütülen altyapı yenileme çalışmaları sırasında ortaya çıktığı belirlendi.
Eski bakır kabloların fiber optik sistemlerle değiştirilmesi kapsamında devreye alınan yeni bir ağ yönlendiricisinin (router), hava trafik kontrol ağında olağan dışı veri trafiğine yol açtığı değerlendiriliyor.
FAA’nın 15 Kasım’da yayımladığı açıklamaya göre sistem, her 4-5 saniyede yaklaşık 1000 bağlantı girişimine maruz kaldı. Bu yoğunluk iletişim altyapısını istikrarsızlaştırarak uçaklarla haberleşmeyi ve radar verilerinin aktarılmasını olumsuz etkiledi.
Soruşturmada yalnızca Arkansas’taki tesis değil, Teksas eyaletinin Amarillo kentindeki bir radar tesisi de incelemeye alındı. Yetkililer, iki noktadan yayılan olağan dışı veri trafiği arasındaki bağlantıyı araştırıyor.
Siber saldırı ihtimali araştırılıyor mu?
ABD Ulaştırma Bakanı Duffy, ilk incelemelerde siber saldırı veya kasıtlı sabotajı gösteren herhangi bir kanıta rastlanmadığını açıkladı.
Bununla birlikte arızanın kesin nedeni henüz belirlenemedi. Yetkililer, sorunun cihazdan mı, kurulum hatasından mı yoksa sistemlerin etkileşiminden mi kaynaklandığını tespit etmeye çalışıyor.
FAA’nın ağ hizmet sağlayıcısı L3Harris tarafından yürütülen incelemelerde ilgili yönlendiriciler laboratuvar testlerine alındı. Benzer bir sorunun tekrarlanmaması amacıyla yaklaşık 60 yönlendiricinin aynı veri yayınlama işlevi de tedbiren devre dışı bırakıldı.
FAA: İlk gün yaklaşık 12 bin 500 uçuş iptal edildi
Krizin boyutlarına ilişkin dikkat çekici verilerden biri de FAA’nın 15 Kasım’da yayımladığı açıklamada yer aldı.
Kurum, 13 Kasım Cuma günü yaklaşık 12 bin 462 uçuşun iptal edildiğini, bunların 9 bin 82’sinin büyük havayolu şirketlerine ait olduğunu bildirdi. Ancak FAA, iptallerin tamamının doğrudan ülke çapındaki kalkış durdurma kararından kaynaklanmadığını özellikle vurguladı.
Hava trafiğinin yeniden açılması da sorunların hemen sona ermesini sağlamadı. Uçakların planlanan havalimanlarında bulunmaması ve mürettebatın çalışma programlarının aksaması, hafta sonu boyunca yeni gecikme ve iptallere neden oldu.
Trump’tan hava trafik sisteminin yenilenmesi çağrısı
Yaşanan kriz, ABD’nin eskiyen hava trafik kontrol altyapısını yeniden tartışmaya açtı.
ABD Başkanı Donald Trump, sistemin modernize edilmesi için Kongre’den daha fazla mali kaynak ayrılmasını istedi. Ulaştırma Bakanı Duffy de altyapının tamamen yenilenebilmesi için yaklaşık 50 milyar dolarlık yatırım gerektiğini savundu.
Ancak modernizasyon finansmanı konusunda siyasi tartışmalar devam ediyor. Demokrat milletvekilleri, 2025 yılında onaylanan kaynakların önemli bir bölümü henüz harcanmamışken yeni finansman talep edilmesini sorguluyor.
ABD’de uçuşlar ne zaman normale dönecek?
FAA, teknik sorunun kontrol altına alındığını ve hava trafik sisteminin yeniden istikrarlı çalıştığını duyurdu. Bununla birlikte uçuş programlarının tamamen düzelmesi için havayolu şirketlerinin uçak ve mürettebat planlamalarını yeniden düzenlemesi gerekiyor.
Ulaştırma Bakanı Sean Duffy’nin 15 Kasım’daki açıklamasına göre uçuşların 16 Kasım Pazartesi günü tam kapasiteyle normale dönmesi bekleniyor. Ancak bu açıklama bir beklenti niteliği taşıyor; tüm havalimanlarında gecikmelerin sona erdiği anlamına gelmiyor.
Yetkililer, yolculara havalimanına hareket etmeden önce havayolu şirketleri üzerinden güncel uçuş bilgilerini kontrol etmeleri çağrısında bulunuyor.
